“Als een moeder sterker in haar schoenen staat, werkt dat door in het hele gezin”

Tim van den Enden is bij het programmabureau van het Nationaal Programma Arnhem-Oost verantwoordelijk voor de opgave Werk en bestaanszekerheid. In die rol werkt hij samen met partners aan interventies die de bestaanszekerheid van bewoners versterken en barrières wegnemen die participatie en ontwikkeling in de weg staan. Lamyae Razza is als projectleider verantwoordelijk voor de ontwikkeling en uitvoering van Moeders in Beweging. Zij sprak in de voorbereiding met tientallen vrouwen in de wijk en werkte samen met partners aan een aanpak die aansluit bij hun behoeften, talenten en ambities. Samen vertellen zij waarom een specifieke aanpak nodig is, hoe de pilot in samenwerking met alliantiepartners tot stand is gekomen en welke inzichten deze lerende aanpak moet opleveren voor de verdere ontwikkeling van beleid en uitvoering in Arnhem-Oost.

In Arnhem-Oost zien jullie niet alleen uitdagingen, maar ook veel onbenut potentieel. Wat bedoelen jullie daarmee?

Tim: “Ondanks jarenlange investeringen en een breed aanbod aan ondersteuning, is er een grote groep mensen in onze wijken die langs de kant staan. Dit terwijl er een schreeuwend tekort is op de arbeidsmarkt. Met dit programma richten wij ons op (alleenstaande) moeders. Veel van hen willen meedoen en/of werken, maar zij ervaren belemmeringen en onvoldoende kansen. Een stapeling van factoren bemoeilijkt hun economische zelfstandigheid: zorg voor kinderen, financiële onzekerheid, beperkte netwerken, gezondheids- of stressgerelateerde klachten, taalbarrières en een afstand tot de arbeidsmarkt. In Arnhem-Oost ontvangen ongeveer 650 alleenstaande ouders een bijstandsuitkering. Het merendeel is vrouw en ongeveer 67% heeft een grote afstand tot de arbeidsmarkt.

Lamyae: “Wat ik in de gesprekken zie, is dat er bij veel vrouwen kracht, talent en motivatie aanwezig is, ook al komt dat niet altijd direct naar voren. Veel vrouwen dragen al jarenlang grotendeels alleen de verantwoordelijkheid voor hun gezin en hebben zichzelf vaak op de tweede plaats gezet. Daardoor is er weinig ruimte geweest om met hun eigen ontwikkeling bezig te zijn. Juist daar lijkt veel onbenut potentieel te liggen. Met de juiste steun, vertrouwen en ruimte kunnen vrouwen mogelijk stap voor stap weer vooruit gaan kijken.”

Waarom is deze specifieke aanpak nodig?

Tim: “Bestaande voorliggende faciliteiten, regelingen en voorzieningen bereiken deze vrouwen onvoldoende. Ze weten vaak niet waar ze terecht kunnen, hoe ze regelingen moeten benutten of de gestelde voorwaarden zijn niet passend om deel te nemen. Er zijn veel vrouwen die heel graag stappen willen zetten. Ze willen zich ontwikkelen, iets opbouwen voor zichzelf en hun kinderen en een bijdrage leveren aan de samenleving. Er is een persoonsgerichte aanpak voor deze groep nodig om patronen te doorbreken, met kinderopvang, gezinsbegeleiding en loopbaanondersteuning in samenhang. Een aanpak die start vanuit de situatie en leefwereld van deze vrouwen.

Lamyae: “Veel vrouwen willen graag werken of een opleiding volgen, maar ervaren een combinatie van belemmeringen. Ze hebben weinig zelfvertrouwen, kampen met stress of gezondheidsproblemen, hebben een beperkt netwerk of weten niet goed welke mogelijkheden er zijn. Kinderopvang is vaak een belangrijke uitdaging. Daarnaast is er veel onzekerheid. Vrouwen vragen zich af: wat gebeurt er met mijn uitkering als ik begin? Wat als het niet lukt? Is er dan nog een weg terug? Sommige vrouwen hebben negatieve ervaringen met instanties of zijn geraakt door de toeslagenaffaire. Dat maakt de stap extra spannend.”

Wat maakt Moeders in Beweging anders dan bestaande trajecten?

Tim: “Met dit programma brengen we vrouwen letterlijk en figuurlijk in beweging. Het vertrekpunt is de ontwikkeling van de vrouw zelf: wat heeft zij nodig om stappen vooruit te zetten? We wachten niet tot vrouwen zich aanmelden, maar zoeken hen actief op in de wijk, via scholen, sleutelfiguren, organisaties en bestaande netwerken. Daarmee bereiken we ook vrouwen die niet vanzelfsprekend in beeld zijn bij reguliere voorzieningen of zelf de stap naar ondersteuning zetten. Op een laagdrempelige manier bieden we structuur, vertrouwen, sociale contacten, leren vrouwen van en met elkaar en ontwikkelen zij nieuwe vaardigheden. Dat leidt tot meer zelfvertrouwen en toekomstperspectief.

We ontwikkelden een gefaseerde aanpak met ruimte voor individuele behoeften. De eerste fase draait om bewegen, empowerment, zelfvertrouwen en stabiliteit. Vanuit vertrouwen en nabijheid ontstaat ruimte om na te denken over verdere ontwikkeling en nieuwe kansen. In de tweede fase staat activering centraal. Samen verkennen we kansen, kwaliteiten en mogelijke vervolgstappen. De deelnemers maken kennis met verschillende werkgevers en werkzaamheden. Daarnaast versterken zij hun vaardigheden en doen zij (werk)ervaring op. Uiteindelijk kan dat leiden tot betaald werk, maar ook tot vrijwilligerswerk, een opleiding of andere vormen van maatschappelijke participatie.”

Lamyae: “Uit onderzoeken en gesprekken met de vrouwen weten we dat veel vrouwen weinig bewegen, veel thuis zijn en weinig sociale contacten hebben. Samen bewegen biedt een veilige eerste stap naar meer vertrouwen, verbinding en veerkracht. Daarom begint Moeders in Beweging met sporten, onder begeleiding van sport- en leefstijlcoach Samira el Idrissi, voormalig wereldkampioen taekwondo. Door letterlijk in beweging te komen, ontstaat er ook ruimte om mentaal en sociaal stappen te zetten. In korte tijd is een hechte groep ontstaan waarin de vrouwen elkaar motiveren en ondersteunen. Ze willen ook na afloop van het programma samen blijven sporten.”

Hoe zijn jullie tot deze aanpak gekomen?

Tim: “We zijn gestart met een brede verkenning langs drie lijnen. Allereerst hebben we gekeken naar wat landelijk bekend is uit onderzoek en beschikbare cijfers. Maar cijfers vertellen niet het hele verhaal. Daarom heeft Lamyae veel gesprekken gevoerd met vrouwen om op een laagdrempelige manier te achterhalen welke behoeften, wensen en belemmeringen zij ervaren. Daarnaast hebben we het bestaande aanbod in Arnhem in beeld gebracht: wat is er al, waar zitten hiaten en wat ontbreekt nog? Tegelijkertijd stonden diverse werkgevers op die graag willen bijdragen. Onze alliantiepartner Sportbedrijf Arnhem heeft vanaf het begin aangeboden om binnen de eigen organisatie ervaringsplekken beschikbaar te stellen. Door al deze inzichten en mogelijkheden met elkaar te verbinden, is de aanpak van Moeders in Beweging ontstaan.”

Lamyae: “Ik ben veel in de wijken geweest en ben op verschillende plekken met vrouwen in gesprek gegaan. Via bestaande partners, het bijwonen van laagdrempelige activiteiten of door ons eigen netwerk. Door te luisteren en in gesprek te gaan ontstond er vertrouwen. Deze gesprekken gingen niet direct over het programma, maar vertelden mij meer over de situatie van de vrouwen en waar zij belemmeringen ervaren om überhaupt mee te doen. Meedoen of werken was vaak wel een thema en een grote groep vrouwen gaf aan gemotiveerd te zijn om hierin stappen te willen zetten. Vanuit deze gesprekken hebben we uiteindelijk 14 vrouwen geselecteerd uit Malburgen waarmee we zijn gestart.

Wat hopen jullie dat het programma oplevert?

Lamyae: “Ik hoop dat vrouwen opnieuw ontdekken hoeveel kracht en talent ze in zich hebben. Dat ze meer vertrouwen krijgen in zichzelf, nieuwe mensen ontmoeten en ervaren dat ze meer kunnen dan ze misschien dachten. Als een moeder sterker in haar schoenen staat, werkt dat door in het hele gezin. Er ontstaat meer rust, meer stabiliteit en meer vertrouwen in de toekomst. Daarmee investeren we niet alleen in de moeder, maar ook in de kansen van haar kinderen.”

Tim: “Ik hoop dat we met deze aanpak doorbraken kunnen realiseren die de bestaanszekerheid van (alleenstaande) moeders vergroten. Tegelijkertijd willen we de ervaringen uit het programma benutten om te leren wat werkt en die inzichten vertalen naar structurele verbeteringen. Niet alleen voor de vrouwen die nu meedoen, maar ook voor andere (alleenstaande) moeders die vergelijkbare belemmeringen ervaren. Zo kunnen ondersteuning en beleid beter aansluiten op de dagelijkse praktijk van deze vrouwen.

Om die beweging mogelijk te maken hebben we ook werkgevers nodig waar deelnemers kunnen ontdekken wat bij hen past en in een veilige omgeving werkervaring kunnen opdoen. We nodigen werkgevers in Arnhem van harte uit om zich hierbij aan te sluiten en ervaringsplekken beschikbaar te stellen. Zo bouwen we samen aan nieuwe kansen voor vrouwen én aan een arbeidsmarkt die beter aansluit bij het talent dat nu nog onbenut blijft.